و در عصر امان اللّه خان مركهء پشتو براى بالا بردن سويه علمى و فرهنگى به وجود آمد ، در عصر نادر ، محمد گل خان مومند وزير داخله « تحريكاتى را در جهت تعميم زبان پشتو و طرد زبان درى نه‌تنها از دواير دولت ، بلكه از مؤسسات تعليمى و حتى خانه و بازار آغاز كرد . شاه نخست او را به عنوان رئيس تنظيميه به قندهار فرستاد ، تا اقداماتش در منطقهء پشتوزبان محدود مانده ، موجب بروز ردّ عمل در ساير مناطق كشور نشود . امّا در سال 1932 تغيير فكر داده او را به همان عنوان به ولايات شمالى فرستاد و در آنجا محمد گل خان نظريهء برترىخواهى قومى و لسانىاش را در محل اجرا گذاشت . در اين ضمن وى مردمان درىزبان و تركىزبان را وادار مىساخت تا عرايض‌شان را به زبان پشتو بنويسند و به عرايضى كه به زبان درى به او مىرسيد ، ترتيب اثر نمىداد . خانواده‌هاى پشتون را ، حتى از خارج سرحدات افغانستان به تعداد زياد به شمال هندوكش كوچ داده با دادن زمين و ديگر امتيازات اسكان مىكرد و در مأموريت هم به پشتوزبانان ترجيح مىداد . » « 1 » طبق نوشتهء افغانستان در پنج قرن اخير ، هاشم خان ابتدا به طرح محمد گل خان مومند نظر مساعدى نداشت ، امّا وقتى حزب نازى در آلمان قدرت را به دست گرفت ، داوود خان و محمد نعيم خان و عبد المجيد زابلى تبليغات وسيعى در زمينهء برترى قوم افغان و زبان افغانى راه انداختند . هاشم خان نيز با آنها همنوا شد و كار به جايى رسيد كه فرمانى در مورد تقويت زبان پشتو در شمارهء 12 حوت سال 1315 ش در جريدهء اصلاح نشر شد و به تعقيب اين فرمان كورسهاى زبان پشتو شروع به فعاليت كرد . امّا در مدت سه سال بعد از اجراى طرح :

--> ( 1 ) . افغانستان در پنج قرن اخير ، ص 635 .